Гөмбә сайлау һәм әзерләү буенча киңәшләр
Татарстан Республикасы Дәүләт алкоголь инспекциясенең Казан территориаль органы искәрткәнчә, гөмбә белән агулануның иң авырын - сәламәтлекләре какшаган кешеләр һәм балалар кичерә. Балалар организмында аларны эшкәртү өчен кирәкле санда ферментлар юк әле. Нәкъ менә шуңа күрә 14 яшькә кадәрге балаларны теләсә нинди гөмбә белән ашатырга киңәш ителми. Шуны истә тотарга кирәк, гөмбә белән балалар гына түгел, өлкәннәр дә агулана ала. Күңелсез нәтиҗәләрдән котылу өчен саклык чараларын үтәү мөһим.
Ни өчен азык-төлек белән агулану мөмкин?
Гөмбә белән агулану еш кына гөмбәләр турында мәгълүмат җитмәү белән бәйле: кешеләр таныш булмаган яки ялган гөмбәләрне, авыр металл тозларын, агу химикатларын туплаган урыннарда, шәһәр паркларында, моннан тыш, коры килгән елда яки гөмбәләр җыю урыны бөҗәкләргә һәм корткычларга каршы көрәшү өчен пестицидлар яки агулы химикатлар белән эшкәртелгәннән соң да агулы булырга мөмкин. Һәм, иң мөһиме, гөмбәләрне ничек дөрес итеп әзерләргә кирәклеген бөтенесе дә белми. Гөмбә парлана торган продукт булып тора, аларда гөмбә клетчаткасы — хитин күп, ул пешми генә түгел, ә пешерелә торган азык-төлек сокларына керүне кыенлаштыра. Шуңа күрә гөмбәдән ясалган ризыклар ашкайнату тракты авыруларыннан интекмәүче сәламәт кешеләргә генә киңәш ителә. Барлык гөмбәләрне 10 минут дәвамында пешерергә, пешкән гөмбәләрне юарга һәм аннары аларны гадәттәгечә әзерләргә киңәш ителә. Гөмбәләрнең алдан пешүе аларда агулы элементлар микъдарын шактый киметергә ярдәм итәчәк.
Гөмбәче кагыйдәләре.
Гөмбә белән агулануны кисәтү өчен түбәндәге кагыйдәләрне үтәү мөһим:
· Белмисең икән - алма! Бары тик яхшы таныш булган гөмбәләрне генә җыярга.
· Гөмбәне юллардан, трассалардан, магистральдән ерак булган урыннарда, экологик яктан чиста районнарда гына җыярга.
· гөмбәне үрелгән кәрҗингә җыярга, алар озаграк сакланачак, аны аягы белән тулысынча ктсеп алырга.
· Өйгә алып кайткан гөмбәләрне шул ук көнне эшәртергә, төрләре буенча сортларга аерырга һәм яңадан җентекләп карарга кирәк. Барлык суалчанлы, артык өлгергән, шәлперәйгән, агулы дип саналган, танымаган гөмбәләрне алып ташларга.
* Гөмбәләрнең аксым булуын онытмагыз, ә теләсә кайсы аксым бик тиз бозыла. Шуңа күрә гөмбәләрне җыю көнендә үк кулинар эшкәртүгә дучар итәргә кирәк, әгәр гөмбә ассортименты яки гөмбә уылдыгы әзерләмисез икән, аларны алдан ук төрле төрләргә, сортларга аеру зарур.
Сатып алучыларга киңәшләр.
· Әгәр сез җыелган гөмбәләрне сатып аласыз икән, исегездә тотыгыз, киптерелгән, тозлы, маринадланган һәм консервланган гөмбәләрне очраклы затлардан һәм санкцияләнмәгән сәүдә урыннарында сатып алырга ярамый.
· Стихияле сәүдә урыннарында яңа яки киптерелгән гөмбәләрне сатып алырга яки өй шартларында әзерләнгән гөмбә консервлары сатып алырга киңәш ителми.
* Базарларда һәм ярминкәләрдә сәнәгать булмаган рәвештә җитештерелгән гөмбә сатуга бары тик экспертиза үткәргәннән соң гына рөхсәт ителә, ул сатуга керә торган продуктларның сыйфатын контрольдә тоту өчен үткәрелә. Экспертиза гөмбәләрнең сыйфатын, аларның бөтенлеген, радионуклидлар эчтәлеген билгели. Экспертиза үткәргәннән соң гына продукцияне сатуга рөхсәт бирелә.
· Әгәр сез гөмбәләрне кибет һәм супермаркетларда сатып алсагыз, гөмбәләр төрелгән төргәкләрне игътибар белән карагыз, алар черегән яки бозылган булырга тиеш түгел. Төргәкләр пычрак булса, аны читләтеп үтү хәерле. Шулай ук төрелмәдә этикетка, вкладышлар юк икән, гөмбәләрне сатып алмагыз.
Сатучыларга, «Кулланучылар хокукларын яклау турында» 07.02.1992 елның 2300-1 номерлы Россия Федерациясе Законының 14 статьясы нигезендә, товарның (эшләр, хезмәтләр) җитешсезлекләре аркасында китерелгән зыян өчен милек җаваплылыгы турында исегезгә төшерәбез:
1. Товарның (эшләр, хезмәт күрсәтүләр) конструктив, җитештерү, рецептура яки башка җитешсезлекләре аркасында кулланучы тормышына, сәламәтлегенә яисә мөлкәтенә китерелгән зыян тулы күләмдә капланырга тиеш.
2. Товарның (эш, хезмәт күрсәтү) җитешсезлекләре аркасында китерелгән зыянны түләтүне таләп итү хокукы, сатучы (башкаручы) белән килешү мөнәсәбәтләрендә торуына карамастан, теләсә нинди зыян күрүчегә тарала.